Në rajonin e Xinjiang-ut në perëndim të Kinës, transformimi i peizazhit fetar ka marrë përmasa që kanë tërhequr vëmendjen e vëzhguesve ndërkombëtarë.

Sipas raportimeve nga Instituti Australian i Politikave Strategjike (ASPI) dhe organizata ndërkombëtare për të drejtat e njeriut, rreth 16,000 xhami, ose afro 65% e totalit në këtë rajon me shumicë ujgure janë rrafshuar apo kanë pësuar ndryshime radikale strukturore që nga viti 2017.

Ky proces nuk lidhet vetëm me rrafshimin e godinave, por me një transformim vizual e kulturor të hapësirës publike. Shumë prej objekteve të kultit që i mbijetuan shembjes pësuan një proces të quajtur “kinezizim” (Sinicization), ku kupat e stilit arab dhe minaret tradicionale u hoqën sistematisht për t’u zëvendësuar me elemente të arkitekturës tradicionale kineze ose me çati me stil pagode.

Të drejtat e njeriut kundrejt narrativës zyrtare të Pekinit

Debati mbi shkaqet e këtij ndryshimi masiv ndan në mënyrë të prerë kërkuesit e pavarur nga qëndrimi zyrtar i qeverisë kineze. Të dyja palët ofrojnë argumente krejtësisht të ndryshme mbi motivet e kësaj fushate:

• Kendvështrimi i organizatave ndërkombëtare: Raportet e Human Rights Watch dhe grupeve të tjera kërkimore theksojnë se ndërhyrjet janë pjesë e një strategjie të ushtruar nga Partia Komuniste Kineze (PKK) për të asimiluar pakicat etnike. Përmes politikës së “kinezizimit të fesë”, autoritetet kërkojnë që praktikat fetare dhe simbolika vizuale t’i përshtaten ideologjisë shtetërore dhe kulturës Han, duke zbehur ndikimet e jashtme kulturore.
• Justifikimi i qeverisë kineze: Pekini i hedh poshtë këto akuza si të bazuara në motivime politike. Autoritetet kineze deklarojnë se në Xinjiang ka ende mbi 24,000 xhami dhe se ndërhyrjet ndërtimore ishin të nevojshme për modernizimin urban, sigurinë strukturore ndaj tërmeteve dhe përmirësimin e kushteve për besimtarët, duke e kuadruar fushatën si pjesë të luftës kundër ekstremizmit dhe radikalizmit.

Përtej islamit: Fushata që përfshin të gjitha besimet

Përplasja me simbolikën fetare tradicionale nuk kufizohet vetëm te komunitetet myslimane në Xinjiang. Politika e nënshtrimit të institucioneve fetare ndaj kornizës ideologjike të shtetit zbatohet mbi të gjitha besimet e njohura zyrtarisht në Kinë:

• Të krishterët dhe heqja e kryqeve: Në provinca si Zhejiang dhe Henan, autoritetet kanë hequr mijëra kryqe nga çadra e çatisë së kishave me arsyetimin e shkeljes së rregullave të urbanistikës. Disa objekte kulti të pakohësuara janë rrafshuar, ndërsa në kisha të caktuara imazhet fetare janë kërkuar të shoqërohen me simbole shtetërore apo citate nga kushtetuta.
• Budizmi tibetian dhe zvogëlimi i qendrave: Në rajonet tibetiane, qendra të mëdha monastike si Larung Gar kanë pësuar shembje të pjesshme strukturore dhe kufizime të numrit të murgjve, ndërsa shfaqja e imazheve të figures fetare të Dalaj Lamës mbetet rreptësisht e ndaluar.
• Kufizimet për të miturit: Në të gjitha besimet zyrtare zbatohet një rregull i prerë që ndalon personat nën moshën 18 vjeç të marrin pjesë në shërbesa fetare apo të marrin edukim fetar në institucione.

Një kufi i ri midis besimit dhe shtetit

Rritja e kontrollit mbi arkitekturën dhe praktikat fetare në Kinë përfaqëson një nga transformimet më komplekse të marrëdhënies midis shtetit sekular dhe komuniteteve fetare në shekullin e 21-të. Ndërsa autoritetet shtetërore e prezantojnë këtë proces si një masë për konsolidimin e sigurisë kombëtare, unitetit kulturor dhe zhvillimit ekonomik, vëzhguesit ndërkombëtarë vazhdojnë ta shohin atë si një rishkrim të trashëgimisë arkitekturore e shpirtërore të pakicave. Forma se si këto politika do të zbatohen në të ardhmen mbetet një nga pikat më të nxehta të debatit mbi liritë fetare dhe të drejtat e njeriut në arenën globale.