ABAZ KUPI – BAZI I CANËS

BURRI QË I DOLI PËRBALLË FASHIZMIT DHE NUK IU NËNSHTRUA KOMUNIZMIT!

Abaz Kupi (1892–1976), i njohur si Bazi i Canës, ishte një nga figurat më të shquara të nacionalizmit shqiptar, një luftëtar i vendosur për pavarësinë e Shqipërisë dhe një kundërshtar i diktaturës komuniste.

Ai lindi më 6 gusht 1892 në Krujë, në një kohë kur shqiptarët luftonin për çlirimin nga sundimi osman dhe për krijimin e shtetit të tyre.

7 PRILLI 1939 – QËNDRESA KUNDËR PUSHTIMIT ITALIAN

Kur Italia fashiste e Benito Musolinit sulmoi Shqipërinë më 7 prill 1939, Abaz Kupi ishte ndër komandantët shqiptarë që organizuan rezistencën në Durrës.

Përballë një ushtrie pushtuese shumë më të madhe, më të armatosur dhe të mbështetur nga anije luftarake, mbrojtësit shqiptarë luftuan me guxim.

Në atë qëndresë ra edhe Mujo Ulqinaku, një nga dëshmorët më të njohur të 7 prillit.

Abaz Kupi nuk pranoi ta shihte pushtimin e vendit si një ngjarje që duhej pranuar në heshtje. Ai zgjodhi rezistencën.
KONFERENCA E PEZËS DHE MARRËVESHJA E MUKJES

Në shtator 1942, Abaz Kupi mori pjesë në Konferencën e Pezës, ku forca të ndryshme politike u përpoqën të bashkoheshin në luftën kundër pushtuesve.

Në gusht 1943, ai ishte ndër figurat që mbështetën përpjekjen për bashkëpunim ndërmjet forcave nacionaliste dhe komunistëve në Marrëveshjen e Mukjes.

Por bashkimi nuk zgjati.

Përplasjet mbi pushtetin e pasluftës, çështjen kombëtare dhe të ardhmen politike të Shqipërisë e thelluan ndarjen ndërmjet forcave nacionaliste dhe komunistëve.

LEGALITETI – BESNIKËRIA NDAJ MONARKISË

Më 21 nëntor 1943, Abaz Kupi themeloi Lëvizjen e Legalitetit, e cila mbështeste rikthimin e rendit monarkik dhe të Mbretit Zog.

Për Abaz Kupin, çlirimi nga pushtuesit nuk duhej të përfundonte me vendosjen e një diktature të re.

Ai ishte kundërshtar politik i komunistëve dhe i projektit të tyre për marrjen e pushtetit.

1944 – FITORJA E KOMUNISTËVE DHE FILLIMI I NJË TRAGJEDIE

Në fund të vitit 1944, me ardhjen e komunistëve në pushtet, Abaz Kupi u detyrua të largohej nga Shqipëria.

Regjimi i Enver Hoxhës e konsideroi armik politik.

Familja e tij u godit nga përndjekja komuniste. Familjarë të tij përjetuan burgime, internime dhe pasoja të rënda për shkak të lidhjes me një prej kundërshtarëve më të njohur të regjimit.

Ky ishte një nga tiparet më mizore të diktaturës: ndëshkimi nuk kufizohej vetëm te kundërshtari politik, por shtrihej edhe mbi familjen e tij.

MËRGIMI DHE VDEKJA LARG ATDHEUT

Abaz Kupi vazhdoi veprimtarinë politike antikomuniste në mërgim.

Ai jetoi me shpresën se një ditë Shqipëria do të çlirohej nga diktatura dhe shqiptarët do të kishin mundësi ta përcaktonin vetë të ardhmen e tyre politike.

Por nuk e pa atë ditë.

Më 9 janar 1976, Abaz Kupi ndërroi jetë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, larg vendit për të cilin kishte luftuar.

ABAZ KUPI DHE GJYKIMI I HISTORISË

Historia e Shqipërisë gjatë Luftës së Dytë Botërore është e ndërlikuar dhe figurat e saj duhen gjykuar mbi dokumentet, veprimet dhe rrethanat historike.

Por një fakt nuk mund të mohohet: Abaz Kupi ishte ndër ata shqiptarë që më 7 prill 1939 i dolën përballë pushtimit fashist.

Ai nuk ishte komunist. Ishte nacionalist, monarkist dhe kundërshtar i vendosur i regjimit që u vendos në Shqipëri pas luftës.

Për dekada, historiografia zyrtare komuniste e trajtoi figurën e tij përmes armiqësisë politike.

Sot, historia e tij meriton të studiohet e të njihet pa censurën dhe paragjykimet e diktaturës.

Abaz Kupi nuk arriti ta shihte Shqipërinë të lirë nga komunizmi, por emri i tij mbeti i lidhur me qëndresën e 7 prillit dhe me historinë e nacionalizmit shqiptar.

Lavdi qëndresës shqiptare kundër pushtimit të huaj!

Nderim kujtimit të Abaz Kupit – Bazit të Canës!

Kujtim. Cekani