Arvanitët dhe Arbëreshët: Historia e një gjaku dhe dy fateve të ndryshme.

DALLIMI MES INTEGRIMIT DHE ASIMILIMIT: RASTI I ARVANITËVE DHE ARBËRESHËVE 📜🇦🇱🇪🇺

Kur krahasojmë fatin e dy degëve të të njëjtit trung arbëror—Arvanitët e Greqisë dhe (Arbëreshët e Italisë) — shohim dy qasje tërësisht të ndryshme shtetërore ndaj diversitetit kulturor. Ky dallim zbulon se çfarë do të thotë vërtet qytetërim dhe emancipim institucional.

Pse gjuha arvanitike (një dialekt i pastër tosk) sot ndodhet në prag të zhdukjes në Greqi, ndërsa arbërishtja lulëzon në Itali?

Përgjigjja qëndron te faktet specifike të politikave shtetërore:
📍 Censura Gjuhësore dhe Politika e Homogjenizimit

Ndryshe nga Italia, e cila i lejoi arbëreshët të ruanin shkollat dhe ritin e tyre bizantin, shteti i ri grek zbatoi politika rigoroze për eliminimin e gjuhëve jo-greke në hapësirën publike. Përmes dekretit të Ministrisë së Arsimit dhe reformave të njëpasnjëshme të homogjenizimit kombëtar gjatë shekujve XIX dhe XX, nga çdo nivel i sistemit arsimor dhe administratës. Ajo u ndalua rreptësisht të shkruhej apo të mësohej zyrtarisht.

Mbi familjet arvanitase u ushtrua një presion institucional dhe social aq i lartë, sa flaka e gjuhës amtare u izolua vetëm brenda mureve të shtëpisë, duke u stigmatizuar si “gjuhë e prapambetur”.

📍 Teza e Kostas Biris: “Dorianët e Helenizmit Modern”
Për të kuptuar mekanizmin e asimilimit, vlen të kujtohet studimi i madh i historianit dhe folkloristit të njohur grek, Kostas Biris, në librin e tij monumental të vitit 1960, “Arvanitët, Dorianët e Helenizmit Modern” [Biris, Kostas (1960)] Biris shkruan hapur për procesin e “shkrirjes, simetrisë dhe përshtatjes së plotë të elementit arvanitas me atë vendas”.

Ai i quan ata “Dorianët e rinj”, duke u përpjekur t’u japë një rol kyç në ndërtimin e shtetit të ri. Mirëpo, kjo tezë zbulon pikërisht strategjinë greke: për t’i bërë Arvanitët pjesë të Greqisë moderne, atyre iu mor “forca dhe gjaku” ushtarak, por iu tjetërsua krejtësisht identiteti gjuhësor. Kontributi i tyre u pranua vetëm pasi ata u zhveshën nga petku i tyre etnik shqiptar.

Përvetësimi i Simboleve: Rasti i Fustanellës
Një nga paradokset më të mëdha është se si simbolet kulturore arbërore u kthyen në ikona të shtetit grek, duke u zhveshur nga origjina e tyre e vërtetë.

Fustanella e famshme — veshja tradicionale e luftëtarëve suliotë dhe arvanitas që mbizotëronte në Shqipërinë e Jugut — u mor nga administrata e Mbretit Oto të Greqisë dhe u shpall me dekret zyrtar si “Kostumi Kombëtar Grek”.

Ky ishte një proces i pastër i përvetësimit kulturor, ku shteti mori veshjen tradicionale arvanitase për ta kthyer në uniformë ushtarake të rojeve të tij Evzones duke fshirë historikun e saj shqiptar.

📍 Qytetërimi Italian përballë Shovinizmit Grek/Ballkanik
Infrastruktura politike e Italisë tregoi se çfarë është qytetërimi i vërtetë europian.

Shteti italian asnjëherë nuk tentoi t’u ndryshonte emrat, simbolet apo t’u ndalonte gjuhën. Përkundrazi, kjo hapësirë lirie u dha mundësi komuniteteve arbëreshe të ngrinin shkolla, të botonin gazeta e të shkruanin letërsi. Arbëreshët u integruan si shtetas model të Italisë, pa pasur nevojë të sakrifikonin ose të mohonin “Gjakun e tyre të shprishur”.

Pra:
Historia duhet parë me sy kritik dhe mbi fakte: asimilimi i arvanitëve nuk erdhi natyrshëm, por si pasojë e një makinerie censuruese shtetërore që përvetësoi simbolet e tyre luftarake, duke u mohuar të drejtën e ekzistencës gjuhësore – shqipetare!

Aleksander Hasanas
https://www.facebook.com/watch/?v=647555613279696

• Ligji Italian 482/1999 (Dokumenti Zyrtar): Legge 15 dicembre 1999, n. 482
• Historia e Fustanellës (Wikipedia): Fustanella – Wikipedia
• Autori Kostas Biris (Wikipedia): Kostas Biris – Wikipedia
• Historia e Arvanitëve (Wikipedia): Arvanites – Wikipedia 2 link trovati, scorri verso destra per passare al primo link.