DIASPORA NUK ËSHTË PRONË E AMBASADAVE, E PARTIVE DHE AS E DISA SHOQATAVE NË ITALI! KUSH PO KËRKON TA KTHEJË EMRIN E SAJ NË KAPITAL POLITIK?

Nga Vigevano e 26 Shtatorit te thirrja e 12 Tetorit: dy nisma politike, një debat i madh për përfaqësimin e Diasporës dhe pyetje të forta për lidhjet me pushtetin shqiptar.

Ka një fenomen të vjetër në politikën shqiptare: sa herë lind një përpjekje për organizim jashtë strukturave tradicionale, fillon edhe gara për të zotëruar emrin, simbolikën dhe përfaqësimin e saj. Ndryshojnë deklaratat, ndryshojnë sloganet, ndryshojnë emrat e organizimeve, por pyetja mbetet e njëjtë: kush përfaqëson realisht qytetarët dhe kush kërkon të ndërtojë kapital politik duke folur në emrin e tyre?

Kjo pyetje bëhet veçanërisht e rëndësishme pas publikimit, më 12 tetor 2026, të dokumentit të titulluar “Thirrje Kombëtare e Diasporës Shqiptare – Atdheu në Rrezik”, nënshkruar nga një grup përfaqësuesish shoqatash, aktivistësh dhe individësh në Itali.

Dokumenti shpall synimin për krijimin e një lëvizjeje të re politike mbarëkombëtare, me perspektivën e shndërrimit në parti politike në Shqipëri. Në të flitet për shpopullimin, krizën politike, dobësimin e institucioneve, meritokracinë dhe nevojën për ndryshim.

Në pamje të parë, një deklaratë e tillë mund të duket si një tjetër përpjekje për organizimin politik të shqiptarëve jashtë vendit.

Por politika nuk analizohet vetëm nga ajo që shkruhet në një dokument. Analizohet edhe nga historia e organizatorëve, nga marrëdhëniet e tyre të mëparshme, nga mënyra e organizimit dhe nga përfaqësimi që pretendojnë.

Dhe pikërisht këtu fillojnë pyetjet e vështira.

Sepse Diaspora shqiptare nuk fillon në Padova, nuk përfundon në Milano dhe nuk mund të përfaqësohet automatikisht nga një grup shoqatash të mbledhura në Itali.

Diaspora shqiptare është një realitet shumë më i madh, më kompleks dhe më i larmishëm.

Ajo është në Gjermani, Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Britaninë e Madhe, Zvicër, Greqi, Francë, Belgjikë, Austri, Kanada dhe në dhjetëra vende të tjera.

Ajo përbëhet nga njerëz me bindje të ndryshme politike, me përvoja të ndryshme profesionale, me histori të ndryshme emigrimi dhe me interesa që nuk mund të përmblidhen në një deklaratë të vetme.

Prandaj, kur një organizim shpall një thirrje kombëtare në emër të Diasporës, pyetja e parë gazetareske duhet të jetë: ku është mandati përfaqësues?

Kush i ka zgjedhur këta përfaqësues?

Cilat komunitete kanë marrë pjesë në vendimmarrje?

A ka pasur konsultime me organizatat shqiptare në shtete të tjera?

A është zhvilluar një proces i hapur për hartimin e programit, apo kemi thjesht një deklaratë të hartuar dhe nënshkruar nga një grup individësh?

Një listë firmash mund të dëshmojë mbështetjen e nënshkruesve për një dokument. Por nuk dëshmon përfaqësimin e të gjithë Diasporës.

Kjo nuk është një hollësi procedurale. Është thelbi i legjitimitetit politik.

VIGEVANO, 26 SHTATOR: NJË PROCES QË NUK MUND TË FSHIHET NGA KRONOLOGJIA

Përpara publikimit të thirrjes së 12 tetorit, më 26 shtator 2026, në Vigevano të Italisë ishte zhvilluar një takim politik me pjesëmarrjen e shqiptarëve të ardhur nga vende të ndryshme të Europës, nga Amerika dhe nga Shqipëria.

Ai takim ishte pjesë e një procesi organizimi që synonte krijimin e një force të re politike, të ndërtuar mbi bashkëpunimin ndërmjet Diasporës dhe qytetarëve brenda Shqipërisë.

Nga ky proces mori formë Lëvizja Politike “Diaspora për Shqipërinë”, e cila tashmë po mbledh firmat për regjistrimin zyrtar dhe po përgatit Kuvendin e nëntorit në Tiranë, ku parashikohet të shqyrtohen Statuti, Programi Politik dhe organet drejtuese.

Kjo kronologji ka rëndësi.

Jo sepse një organizim i mëparshëm fiton monopolin mbi çdo nismë që lind më vonë. Askush nuk ka një të drejtë të tillë.

Por sepse historia e një procesi politik nuk mund të trajtohet sikur fillon nga dita kur një grup tjetër vendos të publikojë një deklaratë.

26 Shtatori dhe 12 Tetori janë dy momente të ndryshme. Dy organizime të ndryshme. Dy procese që duhet të gjykohen sipas historisë, pjesëmarrjes, programit dhe transparencës së tyre.

Kush pretendon se po ndërton një lëvizje mbarëkombëtare duhet të tregojë se si do të përfshijë realisht shqiptarët jashtë Italisë.

Përndryshe, fjala “mbarëkombëtare” rrezikon të mbetet një ambicie në letër.

HIJA E POLITIKËS SË VJETËR: ÇFARË LIDHJESH KANË PASUR ORGANIZATORËT ME TAULANT BALLËN?

Këtu debati bëhet edhe më i ndjeshëm.

Nga përfaqësues të Lëvizjes Politike “Diaspora për Shqipërinë” ngrihen pretendime se persona të lidhur me nismën e 12 tetorit kanë bashkëpunuar me përfaqësues të Ambasadës Shqiptare në Itali dhe kanë qenë të përfshirë në organizimin e takimeve elektorale të Taulant Ballës gjatë vitit 2025.

Këto pretendime nuk provohen nga dokumenti “Atdheu në Rrezik” dhe kërkojnë verifikim individual. Por rëndësia e tyre politike është e qartë: nëse konfirmohen, organizatorët duhet të sqarojnë publikisht natyrën e angazhimeve të mëparshme dhe marrëdhënien e tyre aktuale me strukturat partiake.

Sepse nuk është njësoj të jesh një qytetar që ka marrë pjesë në një aktivitet politik dhe të jesh një organizator që ka punuar aktivisht për mobilizimin elektoral të një partie.

Nuk është njësoj të bashkëpunosh me një ambasadë për një aktivitet kulturor dhe të marrësh pjesë në organizimin e një veprimtarie partiake.

Dhe nuk është njësoj të ndryshosh bindje politike në mënyrë të hapur dhe të shmangësh çdo pyetje për angazhimet e tua të mëparshme.

Nëse disa prej organizatorëve të sotëm kanë organizuar dje takime elektorale për Taulant Ballën, pse kjo histori nuk shpjegohet publikisht?

Çfarë ka ndryshuar nga viti 2025 në tetorin e vitit 2026?

A ka pasur një shkëputje politike?

A ekziston sot ndonjë marrëdhënie organizative apo financiare me përfaqësues të Partisë Socialiste?

Kush e ka financuar takimin e 12 tetorit?

Kush e ka hartuar dokumentin politik?

Kush do të vendosë për drejtimin e organizimit të ri?

Këto nuk janë pyetje për të penguar askënd të merret me politikë. Janë pyetje që çdo organizim që kërkon besim publik duhet të jetë i gatshëm t’u përgjigjet.

Një alternativë e re nuk bëhet e besueshme duke shpallur se është e re. Ajo bëhet e besueshme kur sqaron çfarë e dallon realisht nga strukturat ekzistuese.

AMBASADAT NUK JANË PRONË E PARTIVE

Një çështje tjetër që kërkon vëmendje është marrëdhënia ndërmjet përfaqësive diplomatike shqiptare dhe organizimeve komunitare në Diasporë.

Ambasadat dhe konsullatat janë institucione të Republikës së Shqipërisë.

Ato nuk janë struktura të Partisë Socialiste, të Partisë Demokratike apo të ndonjë force tjetër politike.

Detyra e tyre është të përfaqësojnë shtetin dhe t’u shërbejnë qytetarëve shqiptarë, pavarësisht bindjeve politike.

Bashkëpunimi i një ambasade me shoqatat shqiptare është normal dhe, në shumë raste, i nevojshëm.

Por kufiri ndërmjet veprimtarisë institucionale dhe veprimtarisë partiake duhet të jetë i qartë.

Nëse ka prova se burime, autoritet apo struktura diplomatike janë përdorur për të favorizuar një parti, atëherë kemi një çështje që kërkon shqyrtim institucional.

Nëse marrëdhëniet kanë qenë thjesht komunitare dhe institucionale, kjo duhet të sqarohet po aq qartë.

Transparenca nuk është dënim. Është mënyra më e mirë për të ndarë faktin nga dyshimi.

Dhe përfaqësitë diplomatike duhet të jenë të parat që kanë interes për këtë ndarje.

DIASPORA NUK KA NEVOJË PËR NJË TJETËR MONOPOL PËRFAQËSIMI

Për shumë vite, politika shqiptare e ka parë Diasporën kryesisht përmes remitancave, aktiviteteve simbolike dhe, së fundmi, peshës së saj elektorale.

Por Diaspora është shumë më tepër.

Ajo është kapital njerëzor, profesional, ekonomik, shkencor dhe kulturor.

Shqiptarët jashtë vendit kanë ndërtuar biznese, kanë fituar përvojë në administrata publike, universitete, spitale, institucione europiane dhe organizata ndërkombëtare.

Megjithatë, kjo përvojë nuk i jep automatikisht asnjë grupi të drejtën të shpallet përfaqësues i të gjithëve.

Përfaqësimi kërkon procedura, pjesëmarrje, transparencë dhe përgjegjësi.

Dhe pikërisht këtu duhet të përqendrohet debati midis organizimeve që pretendojnë të sjellin një kulturë tjetër politike.

Jo te gara se kush e përdor më shpesh flamurin.

Jo te gara se kush e shqipton më fort fjalën “Atdhe”.

Jo te gara se kush mbledh më shumë tituj shoqatash në një dokument.

Por te pyetjet themelore: çfarë programi kanë, si financohen, si zgjidhen drejtuesit, si kufizohet pushteti i tyre dhe si garantohet pjesëmarrja e shqiptarëve nga të gjitha vendet?

Sepse problemi i politikës shqiptare nuk është mungesa e emrave të rinj. Është rreziku që praktikat e vjetra të mbijetojnë edhe brenda organizimeve të reja.

Mund të ndryshosh emrin e një lëvizjeje dhe të ruash të njëjtën mënyrë vendimmarrjeje.

Mund të kritikosh partitë tradicionale dhe të krijosh një strukturë po aq të mbyllur.

Mund të flasësh për meritokraci dhe të shpërndash përgjegjësitë sipas miqësive.

Mund të flasësh për transparencë dhe të mos publikosh asnjë të dhënë mbi financimin.

Mund të flasësh për bashkim kombëtar dhe të mos konsultosh asnjë komunitet jashtë rrethit tënd.

Kjo do të ishte riciklim i kulturës politike, pavarësisht emrit të ri.

NGA VIGEVANO NË TIRANË: PROVA NUK ËSHTË SLOGANI, POR ORGANIZIMI

Lëvizja Politike “Diaspora për Shqipërinë” ka shpallur një rrugëtim konkret: takimin e 26 shtatorit në Vigevano, mbledhjen e firmave për regjistrim dhe përgatitjen e Kuvendit të nëntorit në Tiranë.

Por edhe ky organizim do të duhet të provohet përmes veprave.

Do të duhet të tregojë se përfaqësimi nuk kufizohet te disa individë, se programi nuk shkruhet vetëm nga një rreth i ngushtë dhe se drejtuesit u nënshtrohen rregullave.

Kjo është sfida e çdo force që pretendon të ndryshojë politikën shqiptare.

Dhe këtu qëndron edhe dallimi midis kritikës serioze dhe propagandës.

Kritika serioze nuk thotë se një nismë tjetër është e paligjshme vetëm sepse ka lindur më vonë.

Nuk thotë se çdo bashkëpunim i mëparshëm me një parti është provë e një marrëveshjeje të fshehtë.

Por kërkon që kushdo që synon të marrë përgjegjësi politike të japë llogari për historinë, financimin dhe mënyrën e organizimit të vet.

E kaluara politike nuk është një faj që trashëgohet përjetësisht. Por as një faqe që mund të griset nga biografia sapo ndryshon slogani.

Në këtë kuptim, nisma “Atdheu në Rrezik” duhet të përballet me pyetje të qarta dhe të japë përgjigje po aq të qarta.

Jo sepse nuk ka të drejtë të ekzistojë.

Por sepse pretendimi për një alternativë të re politike sjell detyrimin për transparencë.

Në fund, një gjë duhet të jetë e padiskutueshme:

Diaspora shqiptare nuk është vetëm Italia. Nuk është një grup shoqatash. Nuk është një listë firmash. Nuk është një takim elektoral. Dhe nuk është pronë e asnjë ambasade, ministri, partie apo drejtuesi politik.

Ajo është një pjesë e gjallë e kombit shqiptar, me të drejtën për t’u organizuar në mënyrë të lirë dhe pluraliste.

Askush nuk mund t’ia marrë këtë të drejtë.

Askush nuk mund të shpallë monopolin e përfaqësimit të saj.

Dhe askush që kërkon të flasë në emrin e saj nuk duhet të konsiderohet i përjashtuar nga detyrimi për të dhënë llogari.

Sepse Shqipëria nuk ka nevojë për një tjetër politikë që fshihet pas emrit të Diasporës. Ka nevojë për një Diasporë që e detyron politikën të jetë transparente.

NGA AMERIKA NË EUROPË, NGA VIGEVANO NË TIRANË, DIASPORA ËSHTË SHUMË MË E MADHE SE AMBICIET E ÇDO GRUPI POLITIK.

DHE KUSH PRETENDON TË FLASË NË EMËR TË SAJ, LE TË FILLOJË DUKE TREGUAR KUSH ËSHTË, NGA VJEN DHE KUJT I PËRGJIGJET.