DERVISH BEJKO – 27-VJEÇARI QË U PUSHKATUA PAS REVOLTËS SË SPAÇIT DHE MBETI PA VARR!

24 MAJ 1973 – NJË NGA KATËR MARTIRËT E REVOLTËS ANTIKOMUNISTE TË SPAÇIT

Historia e Dervish Bejkos është një nga dëshmitë më tragjike të terrorit të diktaturës komuniste në Shqipëri. Një djalë i ri, të cilit regjimi i Enver Hoxhës i mori lirinë, më pas jetën dhe, në fund, i mohoi familjes edhe të drejtën për të pasur një varr ku ta kujtonte.

Dervish Bejko ishte vetëm 27 vjeç kur u ekzekutua me pushkatim, më 24 maj 1973, pas shtypjes së përgjakshme të Revoltës së Spaçit.

ARRESTIMI DHE DËNIMI POLITIK

Në vitin 1971, Dervish Bejko u arrestua nga organet e diktaturës komuniste, i akuzuar për tentativë arratisjeje nga Shqipëria.

Gjykata e dënoi me 12 vjet burg.

Ai u dërgua në kampin-burg të Spaçit, një nga vendet më famëkeqe të sistemit komunist, ku të burgosurit politikë detyroheshin të punonin në kushte çnjerëzore në minierat e bakrit dhe të piritit.

Spaçi nuk ishte thjesht një burg. Ishte një instrument i terrorit shtetëror, ku dhuna, uria, izolimi dhe puna e detyruar përdoreshin për të thyer kundërshtarët politikë.

Por regjimi nuk arriti t’ua shuante të gjithëve shpirtin e qëndresës.

REVOLTA E SPAÇIT – MAJ 1973

Më 21 maj 1973, të burgosurit politikë të Spaçit ngritën krye kundër kushteve çnjerëzore dhe diktaturës komuniste.

Për disa ditë, brenda telave me gjemba të burgut, u dëgjuan thirrje për liri dhe kundër regjimit.

Revolta u shtyp me ndërhyrjen e forcave të armatosura të shtetit komunist.

Pas shtypjes së saj filloi hakmarrja e regjimit.

Katër të burgosur politikë u dënuan me vdekje:

• Dervish Bejko
• Skënder Daja
• Pal Zefi
• Hajri Pashaj

Më 24 maj 1973, të katërt u ekzekutuan me pushkatim.

Vendimet përfundimtare u morën me një shpejtësi të jashtëzakonshme. Sipas dokumentacionit të cituar nga Kujto.al, Gjykata e Lartë dhe Presidiumi i Kuvendit Popullor vepruan brenda së njëjtës ditë.

Për diktaturën, jeta e katër të rinjve vlente më pak se frika se mos shembulli i tyre i qëndresës përhapej në burgjet e tjera të Shqipërisë.

DËSHMITË E ATYRE QË E NJOHËN

Ish-i burgosuri politik Ylber Merdani dëshmonte se Dervish Bejkon e njihte që jashtë burgut dhe se pas ekzekutimit ai nuk u kthye më.

Një tjetër ish-i burgosur, Shkëlqim Abazi, ka dëshmuar për rezistencën e të burgosurve përballë forcave të ndërhyrjes, duke përmendur edhe emrin e Dervish Bejkos.

Këto dëshmi mbeten pjesë e kujtesës së gjallë të Revoltës së Spaçit.

E PUSHKATUAN, POR NUK I TREGUAN AS VARRIN!

Tragjedia e Dervish Bejkos nuk përfundoi me ekzekutimin.

Regjimi komunist nuk ia dorëzoi familjes trupin e tij.

Vendi ku u varros mbeti i panjohur.

Edhe pas rrëzimit të diktaturës, familja vazhdoi të kërkonte eshtrat.

I biri, Leonard Bejko, ka ngritur një varr simbolik në Pogradec, por ai varr është bosh.

Një varr pa eshtra.

Një bir që kërkon babanë.

Një familje që kërkon të drejtën më njerëzore: të dijë ku prehet njeriu i saj.

Dhe ky është një nga krimet më të rënda morale të diktaturës: jo vetëm vrasja e kundërshtarëve politikë, por edhe zhdukja e trupave të tyre, duke ua zgjatur vuajtjen familjarëve për breza të tërë.

53 VJET MË PAS, KU JANË ESHTRAT E DERVISH BEJKOS?

Nga 24 maji 1973 deri në vitin 2026 kanë kaluar 53 vjet.

Diktatura komuniste ka rënë, por shumë nga viktimat e saj vazhdojnë të jenë pa varr.

Dervish Bejko nuk kërkonte privilegje. Ai kërkonte lirinë.

Për këtë përfundoi në burg dhe, pas revoltës, përpara skuadrës së pushkatimit.

Sot shteti shqiptar ka detyrimin moral dhe institucional të kërkojë, të identifikojë dhe t’ua kthejë familjeve eshtrat e viktimave të diktaturës.

Sepse një shtet që nuk gjen dot varret e njerëzve të pushkatuar nga diktatura e vet, ka ende një borxh të madh me historinë dhe me drejtësinë.

Dervish Bejko ishte vetëm 27 vjeç.

Nuk pati mundësi të plakej, të jetonte i lirë apo të gëzonte familjen e tij.

Por emri i tij mbeti në historinë e qëndresës antikomuniste shqiptare.

DERVISH BEJKO NUK KA NJË VARR TË NJOHUR, POR KA NJË VEND TË PASHLYESHËM NË KUJTESËN E KOMBIT!

Lavdi Dervish Bejkos dhe katër martirëve të Revoltës së Spaçit!

Lavdi të gjithë atyre që u përballën me diktaturën komuniste dhe paguan me jetën për lirinë!

K. Cekani

⸻

Burim: Kujto.al, materiali biografik dhe dëshmitë e ish-të burgosurve politikë Ylber Merdani dhe Shkëlqim Abazi, sipas dokumenteve të paraqitura. 2 link trovati, scorri verso destra per passare al primo link.