KOSOVA PËRBALLË NJË PROVE HISTORIKE: GJYKATA SPECIALE NUK MUND TË JETË MBI KUSHTETUTËN, POR AS KUSHTETUTA NUK MUND TË SHNDËRROHET NË MBROJTJE TË GABUAR TË ATYRE TË CILËN DETYRUAN KOSOVËN!

Deklarata e profesorit amerikan Edward Joseph, e paraqitur në këtë publikim, ngre një çështje që shkon përtej Gjykatës Speciale: A mund të vihet në pikëpyetje vetë baza ligjore mbi të cilën është ndërtuar një institucion gjyqësor, dhe çfarë ndodh nëse Gjykata Kushtetuese e Kosovës arrin në përfundimin se ligji përkatës është antikushtetues?

Kjo nuk është një çështje që mund të trajtohet me emocione, slogane apo kalkulime politike. Është një çështje që prek sovranitetin e Kosovës, rendin e saj kushtetues, përgjegjësinë e institucioneve dhe besueshmërinë e drejtësisë.

Kosova ka dalë nga një luftë e përgjakshme, nga një përpjekje historike për liri dhe nga sakrifica të jashtëzakonshme njerëzore. Prandaj, çdo proces që lidhet me luftën e UÇK-së prek një pjesë të ndjeshme të ndërgjegjes kombëtare. Por pikërisht për këtë arsye, kërkohet më shumë përgjegjësi, jo më pak; më shumë drejtësi, jo më shumë propagandë.

Lufta për liri nuk mund të përdoret si argument për të përjashtuar përgjegjësinë individuale, por as pretendimet penale nuk mund të përdoren për të njollosur kolektivisht një luftë dhe një popull. Këto janë dy parime që duhet të qëndrojnë njëkohësisht.

Kush e ndërtoi këtë realitet juridik?

Gjykata Speciale nuk u krijua në vakum. Ajo erdhi si rezultat i vendimeve institucionale dhe angazhimeve politike të Kosovës, në një kontekst të fortë ndërkombëtar. Kjo sjell një pyetje të pashmangshme: a u analizuan deri në fund pasojat juridike, politike dhe historike të këtyre vendimeve?

Kur një shtet pranon të krijojë një mekanizëm të veçantë gjyqësor, ai duhet të sigurohet që ky mekanizëm të funksionojë në përputhje me Kushtetutën, me standardet e procesit të rregullt ligjor dhe me garancitë themelore të të drejtave të njeriut.

Nëse sot ngrihen pretendime për probleme kushtetuese, ato duhen shqyrtuar me seriozitet. Por duhet bërë edhe një dallim thelbësor: fakti që një ligj kundërshtohet si antikushtetues nuk do të thotë automatikisht se ai është i tillë. Këtë mund ta përcaktojë vetëm organi kompetent, përmes një vendimi të arsyetuar juridikisht.

Po kështu, një vendim eventual i Gjykatës Kushtetuese nuk mund të interpretohet paraprakisht si shfuqizim automatik i çdo baze ligjore të Gjykatës Speciale. Pasojat do të vareshin nga objekti i shqyrtimit, përmbajtja e vendimit dhe rregullat kushtetuese e ligjore të zbatueshme.

Pse është alarmuar Bashkimi Evropian?

Sipas deklaratës së cituar në foto, shqetësimi lidhet me mundësinë që Kosova të cenojë bazën ligjore të krijimit të Gjykatës Speciale. Ky është një paralajmërim që duhet marrë seriozisht, por jo si urdhër për të pezulluar debatin kushtetues.

Bashkimi Evropian mund të shprehë shqetësime politike dhe institucionale. Por në një shtet që pretendon të funksionojë mbi sundimin e ligjit, asnjë presion politik nuk mund ta zëvendësojë arsyetimin juridik të Gjykatës Kushtetuese.

Nëse ligji është kushtetues, ai duhet të mbrohet me argumente juridike. Nëse ka probleme kushtetuese, ato duhet të shqyrtohen dhe të korrigjohen sipas procedurave përkatëse. As frika nga reagimi ndërkombëtar, as dëshira për të kënaqur opinionin publik nuk mund të jenë standardi përfundimtar i drejtësisë.

Partneriteti ndërkombëtar nuk e përjashton sovranitetin kushtetues të Kosovës, por sovraniteti nuk është as licencë për të shmangur detyrimet juridike të pranuara nga vetë shteti.

Çështja nuk është vetëm ligjore, por edhe historike

Për Kosovën, sfida është e dyfishtë: të mbrojë integritetin e institucioneve të saj dhe të garantojë që çdo individ të gjykohet mbi prova, jo mbi përkatësinë e tij politike, kombëtare apo historike.

Nëse ka akuza, ato duhet të provohen. Nëse ka prova shfajësuese, ato duhet të shqyrtohen. Nëse ngrihen pretendime për shkelje procedurale, ato duhet të marrin përgjigje gjyqësore. Dhe nëse një vendim konsiderohet i padrejtë, ekzistojnë mekanizmat juridikë për kundërshtimin e tij.

Drejtësia nuk mund të ndërtohet mbi logjikën se, për shkak të peshës historike të UÇK-së, çdo akuzë është e pavlefshme. Por as mbi logjikën e kundërt se, për shkak të ekzistencës së një gjykate ndërkombëtare, çdo vendim i saj duhet të pranohet pa analizë kritike.

Respekti për luftën çlirimtare dhe respekti për drejtësinë nuk janë domosdoshmërisht në konflikt. Konflikti lind kur politika kërkon të zëvendësojë provën, kur propaganda kërkon të zëvendësojë arsyetimin dhe kur emocionet kërkojnë të zëvendësojnë ligjin.

Përfundimi: Kushtetuta nuk është as mburojë politike, as formalitet diplomatik

Kosova nuk duhet të trembet nga shqyrtimi kushtetues i ligjeve të saj. Por as nuk duhet të ndërmarrë hapa me pasoja të rënda institucionale pa një analizë të plotë juridike.

Nëse ekziston një problem kushtetues, ai duhet të zgjidhet brenda rendit kushtetues. Nëse ligji është në përputhje me Kushtetutën, kjo duhet të argumentohet dhe të mbrohet. Në të dyja rastet, standardi duhet të jetë i njëjtë: ligjshmëria, siguria juridike dhe respektimi i të drejtave themelore.

Kosova nuk ka nevojë as për nënshtrim të verbër ndaj presioneve të jashtme, as për sfida politike që rrezikojnë stabilitetin e saj pa një bazë të qartë juridike. Ka nevojë për institucione që dinë të marrin vendime të vështira, për politikanë që mbajnë përgjegjësi për vendimet e tyre dhe për një drejtësi që nuk i frikësohet as provës, as Kushtetutës.

Sepse në fund, pavarësia e Kosovës nuk matet vetëm me flamurin që valëvitet, por edhe me aftësinë e shtetit për të mbrojtur Kushtetutën, për të respektuar drejtësinë dhe për të mos lejuar që asnjë pushtet, vendas apo i huaj, të jetë mbi ligjin.