Dyfytyrësia e Albin Kurtit: Kur nuk kishte numrat, propozonte pa fund – tani që i ka, hesht dhe mban peng Kuvendin

Në politikë, fjalët mund të ndryshojnë, qëndrimet mund të lëvizin dhe strategjitë mund të përshtaten me rrethanat. Por ajo që qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë nga një forcë politike që pretendon se përfaqëson vullnetin e shumicës është një gjë shumë më e thjeshtë: konsistencë, përgjegjësi dhe respekt për institucionet.

Dhe pikërisht këtu lind një nga kontradiktat më të mëdha të politikës kosovare.

Albin Kurti dhe Lëvizja Vetëvendosje, që në të kaluarën e kanë akuzuar opozitën për bllokim institucional, për pazare politike dhe për pengim të vullnetit të qytetarëve, sot gjenden përballë një situate që ngre pikërisht të njëjtat pikëpyetje mbi mënyrën se si po veprojnë vetë.

Kur nuk i kishin numrat, këmbëngulnin. Kur i kanë numrat, nuk propozojnë.

Ky është thelbi i kontrastit që sot po ushqen debatin politik në Kosovë.

Në periudhën e kaluar, Vetëvendosje këmbënguli vazhdimisht në propozimin e kandidatëve për kryetar të Kuvendit, pavarësisht se nuk arrinte të siguronte shumicën e nevojshme për zgjedhjen e tyre. Në qendër të kësaj përplasjeje ishte edhe Albulena Haxhiu, emri i së cilës u kthye në simbol të një ngërçi të gjatë parlamentar.

VV-ja e përsëriste argumentin se partia që kishte dalë e para nga zgjedhjet kishte të drejtën dhe përgjegjësinë për të propozuar kandidatin për kryetar të Kuvendit. Për të, refuzimi nga partitë e tjera shihej si pengim i procesit demokratik dhe si përpjekje për të mos respektuar rezultatin e zgjedhjeve.

Mesazhi ishte i qartë:

Ne kemi dalë të parët, ne propozojmë, Kuvendi duhet të votojë dhe të tjerët duhet të marrin përgjegjësinë nëse nuk votojnë.

Por sot situata është krejt tjetër.

Dhe pikërisht këtu fillon pyetja e madhe politike:

Nëse dje ishte detyrim të propozohej emri edhe kur nuk kishte vota të mjaftueshme, pse sot nuk po propozohet emri kur pretendohet se numrat ekzistojnë?

Kjo është pyetja që Vetëvendosje duhet t’ua japë një përgjigje qytetarëve.

Jo opozitës.

Jo mediave.

Jo kundërshtarëve politikë.

Por qytetarëve të Kosovës.

Sepse kur një parti kërkon të qeverisë në emër të shumicës, ajo duhet të jetë e para që duhet të shpjegojë çdo vendim që prek funksionimin e institucioneve.

Nga “vullneti i qytetarëve” te kalkulimi politik

Për vite me radhë, Vetëvendosje e ka ndërtuar një pjesë të rëndësishme të diskursit të saj mbi idenë se rezultati zgjedhor duhet respektuar.

Dhe në parim, ky është një argument demokratik.

Por demokracia nuk përfundon në momentin kur numërohen votat.

Ajo fillon pikërisht atëherë.

Rezultati zgjedhor i jep një partie të drejtën për të kërkuar mandat, por bashkë me këtë të drejtë vjen edhe përgjegjësia për të krijuar institucionet.

Kuvendi nuk është pronë e një partie.

Qeveria nuk është pronë e një partie.

Shteti nuk është pronë e një lideri.

Institucionet janë të qytetarëve.

Dhe pikërisht për këtë arsye, çdo vonesë në konstituimin e Kuvendit nuk është thjesht një lojë numrash mes partive politike. Është një problem që prek funksionimin normal të shtetit.

Kur një parti thotë se ka shumicën, pyetja logjike është shumë e thjeshtë:

Atëherë, pse nuk vepron?

Nëse ekziston kandidati, propozojeni.

Nëse ekzistojnë votat, votojeni.

Nëse ekziston shumica, krijojeni institucionin.

Nëse nuk ekziston marrëveshja për çështje të tjera politike, ajo mund të negociohet më pas.

Por Kuvendi nuk mund të përdoret si peng i një kalkulimi politik.

57 herë dje, heshtje sot?

Një nga kontrastet që po përdoret më fort në debatin publik është ai mes sjelljes së VV-së në ngërçin e kaluar dhe sjelljes së saj sot.

Në përplasjen e mëparshme, Vetëvendosje këmbënguli për kandidaturën e Albulena Haxhiut dhe vazhdoi ta vendoste çështjen e kryetarit të Kuvendit në qendër të seancave dhe debatit politik.

Në atë kohë, argumenti ishte se procedura duhej të vazhdonte dhe se partitë e tjera nuk mund të bllokonin institucionin vetëm sepse nuk dëshironin të votonin kandidatin e propozuar.

Sot, sipas kritikëve të saj, Vetëvendosje po gjendet në pozicionin e kundërt.

Ka numrat.

Ka mandatin.

Ka forcën parlamentare.

Por nuk po e vendos emrin në tavolinë.

Dhe kjo është ajo që po interpretohet si dy standarde politike.

Një standard kur ishin në opozitë ose kur nuk kishin shumicën e nevojshme.

Dhe një tjetër standard kur janë në pozicionin e forcës kryesore parlamentare.

Kjo është pikërisht arsyeja pse termat “dyfytyrësi” dhe “hipokrizi politike” po përdoren gjithnjë e më shumë nga kritikët e Kurtit.

Jo sepse çdo ndryshim strategjie është automatikisht hipokrizi.

Por sepse Vetëvendosje po akuzohet se po bën sot pikërisht atë që dje ua atribuonte të tjerëve.

Kur nuk i kishin votat, fajin e kishte opozita

Në periudhën e kaluar, retorika politike e VV-së ishte e fortë.

Kur kandidati i saj nuk zgjidhej, përgjegjësia drejtohej te partitë e tjera.

Opozita akuzohej për bllokim.

Opozita akuzohej për interesa partiake.

Opozita akuzohej për pazare.

Opozita akuzohej se po pengonte funksionimin e institucioneve.

Mesazhi që përcillej ishte se vota e qytetarit duhej të respektohej dhe se deputetët duhej të merrnin përgjegjësi përpara Kuvendit.

Por sot pyetja është:

A vlen i njëjti standard edhe për Vetëvendosjen?

Nëse një deputet i opozitës nuk voton kandidatin e VV-së, ai ka të drejtë të mos e votojë.

Por nëse Vetëvendosje, si partia e parë dhe si subjekt që pretendon se i ka numrat, nuk e propozon fare kandidatin, atëherë përgjegjësia për këtë mosveprim duhet të kërkohet pikërisht aty.

Sepse është një gjë të propozosh një emër dhe të mos marrësh votat.

Është krejt tjetër të mos propozosh fare një emër dhe më pas të presësh që të tjerët të mbajnë përgjegjësinë për ngërçin.

A është Kuvendi peng i zgjedhjes së Presidentit?

Kjo është pyetja më e fortë politike që del nga situata.

Nëse pas gjithë këtij ngërçi qëndrojnë kalkulime të lidhura me zgjedhjen e Presidentit të Kosovës, atëherë qytetarët kanë të drejtë të pyesin:

A po përdoret konstituimi i Kuvendit si mjet presioni për një marrëveshje tjetër politike?

Nëse përgjigjja është po, atëherë kemi një problem serioz.

Sepse institucionet nuk mund të funksionojnë sipas logjikës:

“Unë e bëj hapin tim vetëm pasi të siguroj hapin tjetër.”

Kjo është logjikë pazari politik.

Dhe pikërisht këtë lloj politike Vetëvendosje e ka kritikuar për vite me radhë.

Nëse dje pazaret ishin të papranueshme, atëherë edhe sot duhet të jenë të papranueshme.

Nëse dje kushtëzimet politike konsideroheshin pengesë për demokracinë, atëherë edhe sot duhet të konsiderohen të tilla.

Parimi nuk mund të ndryshojë vetëm sepse ndryshoi pozita e atij që e përdor.

Kushtetuta nuk është opsionale

Këtu çështja merr një dimension edhe më serioz.

Kushtetuta e Republikës së Kosovës përcakton se seanca konstituive e Kuvendit mbahet brenda 30 ditësh nga shpallja zyrtare e rezultateve të zgjedhjeve. (Gjykata Kushtetuese⁠)

Pra, konstituimi i Kuvendit nuk është një proces që mund të shtyhet pafundësisht sipas vullnetit politik të një partie.

Afatet kushtetuese janë vendosur pikërisht për të parandaluar një situatë ku shteti mbetet pa institucione funksionale vetëm sepse partitë nuk arrijnë marrëveshje.

Në një demokraci normale, zgjedhjet prodhojnë një rezultat.

Rezultati prodhon mandate.

Mandatet prodhojnë Kuvend.

Kuvendi prodhon institucionet.

Dhe institucionet fillojnë punën.

Kur ky zinxhir ndërpritet, vendi futet në një spirale pasigurie.

Dhe sa më gjatë të zgjasë ajo, aq më e madhe bëhet kostoja politike dhe institucionale.

KDI ngre alarmin për ngërçin institucional

Instituti Demokratik i Kosovës e ka cilësuar situatën rreth konstituimit të Kuvendit si absurde dhe të papranueshme, duke vënë theksin te skadimi i afatit 30-ditor.

Sipas qëndrimit të cituar në materialin e debatit publik, problemi nuk qëndron vetëm te fakti se Kuvendi nuk është konstituuar, por edhe te pasojat që krijohen kur një afat kushtetues kalon pa përfunduar procesi.

KDI ka ngritur pikëpyetje edhe për vlefshmërinë kushtetuese të procedurave të mëtejshme, duke argumentuar se një kandidaturë e paraqitur me vonesë apo një shtyrje e re nuk e zhbën automatikisht pasojën e mosveprimit brenda afatit.

Kjo e çon çështjen përtej debatit të zakonshëm politik.

Nuk kemi më vetëm një konflikt mes Kurtit dhe opozitës.

Nuk kemi vetëm një mosmarrëveshje për një emër.

Kemi një debat për funksionimin e vetë institucioneve të Republikës së Kosovës.

Dhe kur në mes hyn Kushtetuta, asnjë parti politike nuk mund të sillet sikur është mbi rregullat.

Përgjegjësia nuk mund të zhvendoset pafundësisht

Vetëvendosje mund të argumentojë se opozita nuk po bashkëpunon.

Opozita mund të argumentojë se VV-ja po kalkulon.

Secila palë mund të nxjerrë deklarata, konferenca shtypi dhe akuza.

Por ekziston një fakt që nuk mund të ndryshohet me retorikë:

Kuvendi duhet të konstituohet.

Dhe sa më gjatë që kjo nuk ndodh, aq më shumë qytetarët lodhen nga loja politike.

Sepse qytetari i zakonshëm nuk mendon në termat e strategjisë parlamentare.

Ai pyet:

Kur do të krijohet Kuvendi?

Kur do të funksionojnë institucionet?

Kur do të merren vendimet?

Kush mban përgjegjësi?

Dhe sidomos:

Pse politikanët që dje na thoshin se institucionet duhet të krijohen menjëherë, sot po tolerojnë një situatë të ngjashme?

Kontrasti që nuk mund të fshihet

Në fund, gjithë debati mund të përmblidhet në një kontrast të vetëm.

Dje:
“Duhet të votohet kandidati ynë.”

Dje:
“Rezultati i zgjedhjeve duhet respektuar.”

Dje:
“Opozita po bllokon institucionet.”

Dje:
“Vendi nuk mund të mbahet peng.”

Sot:
“Pse nuk propozohet emri?”

Sot:
“Pse duhet të presë Kuvendi?”

Sot:
“Pse duhet të negociohet përtej asaj që kërkon procedura?”

Kjo është kontradikta që po i kërkon përgjigje Albin Kurtit.

Sepse në politikë mund të ndryshosh strategji.

Mund të ndryshosh kandidatin.

Mund të ndryshosh aleancat.

Mund të ndryshosh mënyrën e negocimit.

Por një gjë nuk mund të ndryshojë sipas interesit të momentit:

parimi që institucionet duhet të funksionojnë.

Pyetja që mbetet pezull

Albin Kurti është sot deputet dhe lideri i forcës kryesore politike.

Nëse Vetëvendosje i ka numrat që pretendon se i ka, atëherë rruga është e thjeshtë:

Të propozojë kandidatin.

Të marrë përgjegjësinë politike.

Ta çojë emrin në votim.

Dhe të përballet me rezultatin.

Nëse kandidati zgjidhet, institucioni funksionon.

Nëse nuk zgjidhet, atëherë përgjegjësia ndahet sipas votës së secilit deputet.

Por të mos propozohet emri dhe ndërkohë të akuzohen të tjerët për bllokim, kjo krijon një kontradiktë që është e vështirë të shpjegohet me parimet që Vetëvendosje ka përdorur në të kaluarën.

Prandaj debati sot nuk është vetëm:

“Kush do të jetë kryetar i Kuvendit?”

Debati është shumë më i madh:

A do të funksionojë demokracia kosovare mbi bazën e parimeve apo mbi bazën e kalkulimeve politike të momentit?

Sepse nëse parimet ndryshojnë sapo ndryshojnë numrat, atëherë qytetari ka të drejtë të pyesë se çfarë vlere kanë parimet e deklaruara dje.

Dhe pikërisht këtu qëndron akuza më e rëndë ndaj Kurtit dhe Vetëvendosjes:

Kur nuk i kishin numrat, kërkonin votim. Kur nuk kishin shumicën, kërkonin përgjegjësi nga opozita. Tani që pretendojnë se i kanë numrat, nuk po hedhin hapin që dje ua kërkonin të tjerëve.

Kjo nuk është më thjesht një betejë për një karrige në Kuvend.

Është një provë për konsistencën politike.

Një provë për respektimin e institucioneve.

Dhe mbi të gjitha, një provë nëse standardet që një parti ua kërkon kundërshtarëve të saj vlejnë edhe kur ajo vetë është në qendër të pushtetit.

Sepse demokracia nuk matet vetëm kur fiton.

Demokracia matet sidomos kur ke numrat në dorë dhe duhet të tregosh se çfarë bën me ta.